KAYIRMACILIK

Kayırmacılık Nedir?

Kayırmacılık; kamuda veya özel sektörde görev yapan üst düzey yöneticilerin, karar ve yetki sahibi kişilerin kendisine yakın hissettiği kişileri haksız yere koruyup kollaması ve onlara kurumun kaynak ve imkanları üzerinden destek vermesi, çıkar sağlaması, öncelik sağlaması olarak tanımlanabilir.

Kayırmacılık söz konusu olduğunda, liyakat, kalite, işe uygunluk, yetenek, en uygun fiyat, en uygun kişi gibi kriterler bir kenara bırakılır bunun yerine akrabalık, arkadaşlık, siyasi yakınlık gibi ilişkiler öne çıkar.

Türk Dil Kurumu kayırmacılığı, belirli bir birey, grup, düşünce ya da uygulamayı, bir başkasıyla karşılaştırıp aralarında bir seçim yapılması gerektiğinde öznel seçimler yaparak yan tutma olarak tanımlamaktadır.

Kayırmacılık kavramı iltimas geçme, torpil, kabilecilik, kulüpçülük kelimeleri yerine de kullanılmaktadır.

Kayırmacılık;

  • Akraba kollama,
  • Siyasi yakınları kollama
  • Arkadaşları kollama
  • Cemaat mensuplarını kollama
  • Dünya görüşü yakınlığını kollama

ve benzeri şekillerde gerçekleşir.

Kayırmacılık uygulamaları, geleneksel bağların ve toplumsal ilişkilerin kuvvetli olduğu, piyasa mekanizmasının ve demokrasinin yeterince gelişmemiş olduğu ülkelerde sıkça rastlanan bir durumdur.

Nepotizm Nedir?

Nepotizm, kayırmacılığın bir alt türüdür. Akraba kayırmacılığı olarak de isimlendirilebilir. Bazen kayırmacılık kavramı yerine de kullanılmaktadır.

Nepotizm, yüksek pozisyondaki bir yönetici, siyasi kişi tarafından akrabalarına, yakınlarına ayrımcı, iltimaslı davranarak kurumda yeterli liyakata sahip olmadıkları ve gerekli prosedürleri uygulanmadan yakınlarını istihdam etmesidir. Daha kısa ifade ile kamusal görevlerin, yeterli liyakat ve şartları karşılamadıkları halde siyasilerin veya kamu yöneticilerinin yakın ve akrabalarına verilmesidir.

Bir kimsenin beceri, yetenek, başarı ve eğitim düzeyleri gibi yeterlilik faktörleri dikkate alınmadan sadece politikacı, bürokrat ve üst düzey yöneticiler ile olan akrabalık ilişkileri dikkate alınarak göreve getirilmesi ya da tayin ve terfi ettirilmesi durumuna nepotizm ya da akraba kayırmacılığı adı verilmektedir(*)

Başka bir tanıma göre nepotizm; bir kimsenin beceri, kabiliyet, başarı düzeyi ve eğitim durumu gibi özellikleri gözetilmeksizin, salt akrabalık ilişkileri dikkate alınarak istihdam edilmesi veya görevlerinde yükseltilmesi olarak tanımlanmaktadır. (*)

Nepotizm kavramı Latince kökenli ‘nepos’ (yeğen) sözcüğünden türetilmiştir. Akraba ve yakınlığa vurgu yapar. Fransızca ‘nepotisme’, İngilizcede “nepotism”, İtalyancada ise ‘nepotismo’ , olarak isimlendirilmektedir.

Nepotizmde kişilerin kamusal nüfuzunu, gücünü akrabaları lehine kullanması söz konusudur.

Kamuda “Dayısı”nın olması nepotizm kavramı ile yakın ilintilidir.

Kayırmacılık;

  • İsraftır.
  • Kamu kaynaklarının kötüye kullanımıdır.
  • Başkalarının hakkını çalmaktır.
  • Kötü yönetimdir.
  • Kurumsal çalışma ikliminin bozulmasıdır.
  • Ahlak ve hukuk dışıdır. .
  • Yetki ve görevi kötüye kullanmaktır.
  • Yozlaşmadır, yolsuzluktur.
  • Toplumun geleceğini çalmaktır.
  • Devlete olan güveni azaltmaktır.
  • Tembelliği özendirmektir.

KAYIRMACILIKLA İLGİLİ

KAYIRMACILIK TEMALI HABERLER

http://www.gelecekgundem.com/gundem/nepotizm-universiteleri-teslim-aldi-rektorun-3-kizi-1-damadi-h8677.html

https://www.memurlar.net/haber/405042/dindar-kisiyi-kayirmak-hak-yemektir.html

KAYNAKLAR

Mehmet Murat TUNÇBİLEK ve Adil AKKUŞ, “Nepotizm (Akraba Kayırmacılığı ve İş Tatmini Arasındaki İlişki ve Safranbolu Konaklama İşletmelerinde Bir Araştırma“, Yüzüncü Yıl Üniversitesi İİBF Dergisi, 2017 Kış.